موسسه مهندسی و مدیریت ساخت علوی‌پور (ACEMI)، مرجع تخصصی آموزش‌های مدیریت ساخت و پروژه

چند سوال در زمینه برنامه‌ریزی و کنترل پروژه دارم:

1. آیا هم‌تراز کردن پیشرفت برنامه‌ای با پیشرفت واقعی در تاریخ وضعیت (Status Date) و سپس اصلاح فعالیت‌ها قابل قبول است؟

2. آیا سوابق واقعی تا (Status Date) باید بدون تغییر حفظ شوند و فقط کار باقیمانده (Remaining Work) دوباره برنامه‌ریزی شود؟

3. آیا حذف خط مبنای (Baseline) مصوب قبلی قابل قبول است؟

4. آیا پیش از برنامه‌ریزی مجدد (Replan) لازم است آنالیز تاخیرات انجام شود؟

5. در برنامه جبرانی (Catch-up Plan)، نحوه صحیح برخورد با Actual Progress و Remaining Duration و Baseline چیست؟

6. در برنامه جبرانی (Catch-up Plan)، برنامه آتی چگونه باید تنظیم شود و تفاوت آن با Replan چیست؟

در یک قرارداد حفاری چاه نفت از نوع EPD و Lump Sum، پیمانکار در زمان مناقصه، جداول تفکیک قیمت یا Price Breakdown مربوط به خدمات مختلف حفاری، از جمله حفاری جهت‌دار، سیمان‌کاری، لاگینگ، مانده‌یابی و سایر خدمات را تکمیل کرده است. مبلغ مقطوع حفاری هر چاه نیز بر مبنای مجموع مبالغ مندرج در این جداول شکل گرفته است.

در حین اجرای عملیات، پیمانکار با توجه به شرایط واقعی چاه و ملاحظات فنی تشخیص می‌دهد که برای یکی از حفره‌ها، برای مثال حفره ۲۶ اینچ، نیازی به استفاده از سرویس حفاری جهت‌دار نیست. در نهایت نیز عملیات حفاری بدون استفاده از این سرویس انجام می‌شود و چاه مطابق الزامات قراردادی، بدون نقص فنی و با موفقیت تکمیل شده و به تولید می‌رسد.

بااین‌حال، کارفرما هنگام رسیدگی به صورت‌وضعیت اعلام می‌کند که چون سرویس حفاری جهت‌دار عملاً در حفره مذکور استفاده نشده است، مبلغ درج‌شده برای آن در جدول Price Breakdown ــ برای مثال ۳۰ هزار دلار ــ باید از صورت‌حساب پیمانکار کسر شود.

در چنین شرایطی، آیا صرف استفاده‌نشدن از این سرویس، با وجود تحقق کامل نتیجه مورد انتظار قرارداد، به کارفرما حق کسر مبلغ آن را می‌دهد؟ یا با توجه به مقطوع بودن مبلغ قرارداد و مسئولیت پیمانکار در انتخاب روش اجرای مناسب، مبلغ مذکور بخشی از قیمت مقطوع قرارداد محسوب می‌شود و قابل کسر نیست؛ مگر آنکه در قرارداد، پرداخت هر سرویس صراحتاً به اجرای واقعی آن مشروط شده باشد؟

با سلام و احترام

اینجانب در حال تهیه گزارش تأخیرات برای یک پروژه حفاری چاه نفت هستم. پروژه از نوع EPD و بر اساس قرارداد همسان طرح و ساخت شرکت نفت، مصوب ۱۳۹۸ منعقد شده است؛ قراردادی که از حیث ساختار تا حدی مشابه قراردادهای پیشین است.

در پروژه‌های حفاری، به دلیل ماهیت فنی عملیات، بسیاری از فعالیت‌ها به صورت زنجیره‌ای و پشت سر هم انجام می‌شوند. به همین دلیل، در نگاه اولیه چنین به نظر می‌رسد که عملیات حفاری تنها یک مسیر اجرایی دارد و همان مسیر نیز مسیر بحرانی پروژه محسوب می‌شود.

در زمان مناقصه، کارفرما یعنی شرکت ملی نفت، مدت زمان کلی اجرای پروژه را برای مثال ۳۲ ماه در نظر گرفته بود. همچنین برای هر چاه، مدت زمان تقریبی ۲.۵ ماه پیش‌بینی شده بود. در مرحله پرسش و پاسخ مناقصه، هیچ‌یک از پیمانکاران شرکت‌کننده اعلام نکردند که مدت زمان پیش‌بینی‌شده برای حفاری کمتر از واقع یا اصطلاحاً Underestimated است.

در جریان اجرای پروژه، تأخیرات حفاری را می‌توان به دو دسته کلی تقسیم کرد:
1. تأخیرات ناشی از شرایط غیرقابل پیش‌بینی زمین‌شناسی
- مانند مواجهه با لایه‌های غیرمنتظره یا شرایط خاص زیرسطحی که کارفرما نیز اصل آن را پذیرفته است.
2. تأخیرات مربوط به عملیات حفاری و فعالیت‌های اجرایی
- مانند مونتاژ مته، آماده‌سازی تجهیزات، عملیات فنی و موارد مشابه.

برای مثال، در Drilling Program اولیه که ناگزیر بر اساس مدت زمان مناقصه تنظیم شده بود، مدت زمان مونتاژ مته ۲۶ اینچ برابر با ۲ ساعت درج شده بود. اما در عمل، مونتاژ این مته حدود ۱۰ ساعت مفید زمان برده است. بنابراین، نسبت به برنامه حفاری، ۸ ساعت اختلاف زمانی ایجاد شده است.

کارفرما به صورت ضمنی می‌پذیرد که زمان ۲ ساعت برای مونتاژ مته واقع‌بینانه نبوده و مدت ۱۰ ساعت با واقعیت اجرایی سازگارتر است؛ اما در مقابل استدلال می‌کند که چون پیمانکار اسناد مناقصه را امضا کرده و در مرحله مناقصه نیز نسبت به مدت زمان‌ها ایرادی مطرح نکرده است، این اختلاف زمانی نمی‌تواند به عنوان تأخیر مجاز یا قابل مطالبه پذیرفته شود.

نکته مهم این است که پیمانکار در ابتدای پروژه، برای یکی از چاه‌ها، Drilling Program را بر اساس زمان‌های واقعی و اجرایی تنظیم و برای کارفرما ارسال کرده است؛ اما کارفرما آن برنامه را رد کرده و اعلام نموده که برنامه باید بر اساس مدت زمان مندرج در اسناد مناقصه بازنویسی شود.

پرسش این است که:
در چنین شرایطی، آیا پیمانکار می‌تواند با استناد به اصول قراردادهای بین‌المللی یا مبانی مشابه، غیرواقع‌بینانه بودن مدت حفاری را مبنای ادعای تمدید مدت یا تأخیرات مجاز قرار دهد؟

کسانی که در حوزه کنترل پروژه فعالیت می‌کنند و درحال مهاجرت هستند، چه دوره‌هایی را براساس نیاز کشورهای دیگر باید طی کنند؟