نقشه راه مدیریت دفتر فنی (PEO)

دفتر فنی امروز به یک استاندارد جدید نیاز دارد.

سال‌هاست که ساختار دفتر فنی در بسیاری از پروژه‌های صنعت ساخت کشور، بیش از آنکه بر مبنای استانداردهای علمی و بین‌المللی شکل گرفته باشد، بر پایه تجربه‌های فردی و رویه‌های سازمانی توسعه یافته است. این موضوع باعث شده در بسیاری از پروژه‌ها، مرز وظایف دفتر فنی، مدیریت پروژه، مدیریت ساخت و سرپرستی کارگاه به‌درستی مشخص نباشد و مسئولیت‌ها به‌صورت نادرست میان این نقش‌ها توزیع شوند.

تمام ساختارهای موجود برای دفتر فنی در ایران به شکل صرفاً تجربی ایجاد شده‌اند؛ در تناقض با بسیاری از اصول بین‌المللی قرار دارند؛ هم‌پوشانی غیرمنطقی با وظایف متخصصان مدیریت پروژه دارند؛ و بسیاری از مسئولیت‌ها بدون توجه به نقش سرپرست کارگاه، مدیر پروژه و مدیر ساخت تعیین گردیده‌اند.

یکی از دلایل شکل‌گیری این وضعیت آن است که در ایران، مبانی دفتر فنی پیش از آنکه مفاهیم مدیریت پروژه و مدیریت ساخت به‌صورت علمی توسعه یابند، گسترش پیدا کرد. در نتیجه، بسیاری از وظایفی که امروز باید توسط مدیر پروژه، مدیر ساخت یا سایر نقش‌های تخصصی انجام شوند، به اشتباه در حوزه مسئولیت دفتر فنی قرار گرفته‌اند.

ادامه این رویکرد، علاوه بر ایجاد ناهماهنگی در پروژه‌ها، مسیر رشد شغلی متخصصان دفتر فنی را نیز مبهم کرده است؛ به‌گونه‌ای که بسیاری از کارشناسان نمی‌دانند برای رسیدن به جایگاه‌های بالاتر، دقیقاً چه دانش‌ها و مهارت‌هایی را باید فرا بگیرند.

به همین دلیل، وجود یک نقشه راه استاندارد که نقش‌ها، مسئولیت‌ها، محدوده‌های دانشی و مسیر توسعه حرفه‌ای متخصصان دفتر فنی را به‌صورت شفاف مشخص کند، امروز بیش از هر زمان دیگری ضروری است.


نقشه راه مدیریت دفتر فنی (PEO) موسسه ACEMI

نقشه راه مدیریت دفتر فنی (Project Engineering Office)، یک چارچوب استاندارد برای توسعه دانش، مهارت و مسیر شغلی متخصصان دفتر فنی در پروژه‌های صنعت ساخت است. این نقشه راه، با تفکیک صحیح نقش‌ها، تعیین محدوده‌های دانشی و مشخص‌کردن مسیر یادگیری، به متخصصان کمک می‌کند تا متناسب با جایگاه شغلی خود، برنامه‌ای هدفمند برای توسعه حرفه‌ای داشته باشند.

مؤسسه مهندسی و مدیریت ساخت علوی‌پور (ACEMI) با هدف سامان‌دهی ساختار دفتر فنی و ایجاد زبانی مشترک میان فعالان صنعت ساخت، در مهرماه ۱۴۰۲ اولین نقشه راه مدیریت دفتر فنی کشور را تدوین و ارائه کرد.

این نقشه راه بر پایه مطالعات تخصصی، تجربیات اجرایی و هم‌راستا با اصول مدیریت ساخت طراحی شده است تا جایگاه دفتر فنی را به‌صورت شفاف در کنار سایر ارکان پروژه تعریف کند.

نقشه راه مدیریت دفتر فنی، بخشی از مجموعه نقشه‌های راه تخصصی ACEMI برای توسعه ساختار صنعت ساخت کشور است که در ادامه به چهار نقشه‌ی راه دیگر متصل می‌شود:
1. نقشه‌ی راه سرپرست کارگاه
2. نقشه‌ی راه مدیر پروژه پیمانکار
3. نقشه‌ی راه مدیریت ساخت
4. نقشه‌ی راه مدیریت کسب‌و‌کار در صنعت ساخت

این یکپارچگی، مسیر رشد حرفه‌ای متخصصان را از نقش‌های اجرایی تا جایگاه‌های مدیریتی به‌صورت منسجم و استاندارد ترسیم می‌کند.

برای آشنایی کامل با دفتر فنی، یک مقاله کامل در پایگاه دانش وبسایت موسسه ACEMI منتشر شده است که پیشنهاد می‌کنیم حتما آن را مطالعه کنید.

مقاله مدیریت دفتر فنی در پروژه‌های صنعت ساخت

هم‌چنین برای آشنایی با نحوه ارتباط مدیریت دفتر فنی، مدیریت پروژه و مدیریت ساخت حتما به پادکست زیر گوش کنید.


کارگروه تدوین نقشه راه مدیریت دفتر فنی (PEO) موسسه ACEMI

مؤسسه ACEMI در مهر ۱۴۰۲ فراخوانی عمومی داد تا بتواند برای تدوین اولین نقشه‌ی راه در کشورمان کارگروه دفتر فنی را از متخصصان زبده تشکیل دهد.
نقشه راه مدیریت دفتر فنی توسط کارگروهی متشکل از متخصصان با‌تجربه صنعت ساخت تدوین شده است. این کارگروه با هدف ایجاد یک مرجع استاندارد برای مدیریت دفتر فنی و بر پایه ترکیب دانش تخصصی، تجربه اجرایی و رویکردهای نوین مدیریت ساخت تشکیل شد. 
برای عضویت در این کارگروه، معیارهایی از جمله حداقل پنج سال سابقه فعالیت در حوزه دفتر فنی، گذراندن دوره‌های تخصصی مدیریت ساخت مؤسسه ACEMI، دریافت گواهینامه‌های مربوطه، عضویت در کانون دانش‌پژوهان ACEMI و موفقیت در مصاحبه تخصصی با دکتر علوی‌پور (مدیر کارگروه) در نظر گرفته شد. پس از ارزیابی متقاضیان، اعضای نهایی کارگروه در آبان ۱۴۰۲ انتخاب شدند تا فرآیند تدوین و استانداردسازی نخستین نقشه راه مدیریت دفتر فنی کشور آغاز شود.


گام‌های طراحی نقشه راه مدیریت دفتر فنی (PEO) موسسه ACEMI 

در جلسات متعددی که در خصوص فرایند طراحی و اجرای نقشه‌ی راه تصمیم‌گیری شد، نُه گام این فرایند تعیین شدند:

گام‌هااقدامات
گام اولبررسی وضعیت موجود و شناسایی ضعف‌ها و قوت‌ها
- شناسایی نقاط ضعف و قوت و آسیب‌شناسی دفتر فنی در پروژه‌های صنعت ساخت
گام دوم

تعیین چارت سازمانی
- تهیه چارت سازمانی دفتر فنی با توجه به شرایط داخلی و تغییرات الزام‌آور جهت بهینه‌سازی بر اساس گام اول

گام سومتعریف مدیریت دفتر فنی سرپرست دفتر فنی، وظایف، مسئولیت‌ها، دانش و مهارت‌ها
- تدوین محدوده‌های دانشی مرتبط با دفتر فنی پروژه‌های صنعت ساخت بر اساس گام اول و دوم

گام چهارم

تدوین نقشه راه کلی + پیش نیازی ها
- تدوین نقشه راه کلی و تعیین پیش‌نیازی ‌های دفتر فنی بر اساس گام سوم

گام پنجمتعیین دوره‌های آموزشی
- تدوین برنامه آموزشی مدیریت دفتر فنی با رویکرد هم‌پوشانی با نقشه راه مدیریت ساخت بر اساس گام چهارم

گام ششم

تعیین اساتید
- تهیه بانک اطلاعاتی از متخصصین دفتر فنی تدوین استاندارد شرایط اساتید فراخوان برگزاری جلسات مصاحبه و انتخاب اساتید

گام هفتمتعیین سرفصل‌ها به کمک اساتید
- تدوین سرفصل‌های دوره‌های آموزشی و تدوین تقویم آموزشی برگزاری دوره‌ها بر اساس گام‌های قبلی

گام هشتم

نظارت بر عملکرد آموزش با ارزیابی اساتید
- نظارت بر کیفیت برگزاری دوره‌های آموزشی بر اساس استانداردهای موسسه ACEMI

گام نهمنظارت بر عملکرد آموزش با ارزیابی اثر بخشی
- بررسی و ارزیابی اثر بخشی سرفصل دوره‌های آموزشی در پروژه‌های صنعت ساخت کشور

نقشه راه مدیریت دفتر فنی (PEO) موسسه ACEMI

همان‌طور که در ابتدای این راهنما گفته شد، هیچ نقشه راه اصولی در کشورمان ارائه نشده است که سطوح کارشناسان، سرپرست و مدیر دفتر فنی را تفکیک کرده باشد.

نقشه راه مدیریت دفتر فنی (Project Engineering Office) موسسه ACEMI، نخستین نقشه راه تخصصی کشور برای توسعه حرفه‌ای متخصصان دفتر فنی در پروژه‌های صنعت ساخت است. این نقشه راه با هدف استانداردسازی دانش، مهارت‌ها و مسیر شغلی فعالان این حوزه تدوین شده و برای نخستین‌بار، جایگاه کارشناسان، سرپرستان و مدیران دفتر فنی را به‌صورت شفاف از یکدیگر تفکیک می‌کند. همچنین، مرز وظایف دفتر فنی با نقش‌هایی مانند سرپرست کارگاه، مدیر پروژه و مدیر ساخت را بر اساس اصول مدیریت ساخت مشخص می‌سازد.

این نقشه راه توسط مؤسسه ACEMI و با مشارکت جمعی از متخصصان برجسته صنعت ساخت تدوین شده است؛ متخصصانی که علاوه بر تجربه عملی در حوزه دفتر فنی، دانش مدیریت ساخت را نیز به‌صورت تخصصی فرا گرفته‌اند. نتیجه این همکاری، ارائه یک چارچوب علمی، ساختارمند و منطبق بر مطالعات بین‌المللی و نیازهای صنعت ساخت کشور است.

در این نقشه راه، محدوده‌های دانشی موردنیاز برای هر نقش شغلی به‌صورت مشخص تعریف شده‌اند تا هر فرد بتواند متناسب با جایگاه حرفه‌ای خود، مسیر یادگیری و توسعه مهارت‌هایش را برنامه‌ریزی کند. این محدوده‌ها صرفاً به یک دوره آموزشی محدود نمی‌شوند و هر یک می‌توانند شامل چندین دوره آموزشی تخصصی باشند.

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های این نقشه راه، نگاه جامع آن به صنعت ساخت است. به همین دلیل، آموزش‌ها تنها به پروژه‌های ساختمانی یا رشته‌های عمران و معماری محدود نشده و حوزه‌های تخصصی برق، مکانیک، نقشه‌برداری، مدل‌سازی اطلاعات ساخت (BIM) و سایر زمینه‌های مرتبط را نیز پوشش می‌دهد.

در تدوین نقشه راه ارتباط منطقی بر اساس مطالعات بین‌المللی و تجربیات داخلی برقرار شده و به صورت یک نقشه راه اصولی و ساختارمند ارائه شده است. 
هم‌چنین با تجربه موفق ارائه نقشه راه مدیریت ساخت (CM)، ارتباط بین نقشه‌های راه برقرار شده و یک مسیر شغلی از کارشناس دفتر فنی تا مدیر پروژه‌های صنعت ساخت برای فعالان در این حوزه طراحی شده است.


نقشه راه مدیریت دفتر فنی (PEO) برای چه کسانی مناسب است؟

نقشه راه مدیریت دفتر فنی (PEO) بر اساس ساختار استاندارد دفتر فنی تدوین شده و مسیر توسعه حرفه‌ای نقش‌های مختلف این واحد را پوشش می‌دهد. این نقشه راه برای نقش‌های شغلی زیر طراحی شده است:
- مدیر دفترفنی
- سرپرست دفترفنی
- کارشناس معماری
- کارشناس عمران
- کارشناس مکانیک
- کارشناس برق
- کارشناس پیمان و رسیدگی
- کارشناس کنترل اسناد (DCC)
- کارشناس مدل‌سازی سه‌بعدی اطلاعات ساخت (BIM 3D)
- کارشناس نقشه‌برداری


محدوده‌های دانشی مدیریت دفتر فنی (PEO)

برای هر یک از نقش‌های شغلی، محدوده‌های دانشی متناسبی در نقشه راه تعریف شده است تا مسیر یادگیری و توسعه مهارت‌ها به‌صورت هدفمند و استاندارد دنبال شود. این محدوده‌های دانشی عبارت‌اند از:
- فرایند طراحی و پیاده‌سازی دفتر فنی
- قراردادها، آیین‌نامه‌ها بخشنامه‌ها و نشریات فنی نظام فنی و اجرایی
- متره و برآورد صورت وضعیت فهارس بها
- نقشه‌خوانی و روش‌های ساخت
- تحلیل تأخیرات و مدیریت ادعا برای مدیر و سرپرست دفتر فنی و کارشناس پیمان و رسیدگی
- تحلیل تأخیرات و مدیریت ادعا برای کارشناس دفتر فنی
- گزارش‌دهی و مکاتبات
- توسعه فردی
- مدیریت ساخت برای مدیر و سرپرست دفتر فنی

نقشه‌ی راه مدیریت دفترفنی (PEO) پروژه‌های صنعت ساخت بر اساس دوره‌های 1405

نمودار زیر، ساختار کامل نقشه راه مدیریت دفتر فنی (PEO) را بر اساس دوره‌های آموزشی مؤسسه ACEMI در سال ۱۴۰۵ نمایش می‌دهد. با انتخاب نقش شغلی خود، می‌توانید محدوده‌های دانشی مرتبط و مسیر استاندارد توسعه حرفه‌ای را مشاهده کنید.

این موضوع که چگونه چنین ساختاری تدوین شده است، در گزارش جامع دفتر فنی شرح داده شده که می‌توانید از لینک زیر نسخه کامل را دانلود نمایید. 

برای دسترسی به گزارش کامل نقشه راه فایل را از لینک زیر دانلود کنید


گواهینامه‌های مدیریت ساخت (CM)

برای شرکت‌کنندگان دوره‌های آموزشی مؤسسه ACEMI، متناسب با نوع دوره و الزامات آن، گواهینامه حضور (Certificate of Participation) و گواهینامه حرفه‌ای (Professional Certification) صادر می‌شود. هر یک از این گواهینامه‌ها از نظر سطح، شرایط دریافت، رنگ و مفهوم با یکدیگر متفاوت بوده و بیانگر سطح مشخصی از مشارکت، دانش، مهارت یا شایستگی حرفه‌ای دارنده آن هستند. در ادامه، ویژگی‌ها، شرایط دریافت و تفاوت‌های هر یک از این گواهینامه‌ها معرفی شده است.

عکس گواهینامه
نام گواهینامه
ویژگی‌های گواهینامه

گواهینامه حضور
(Certification of Participation)
- رنگ نقره ای
- هولوگرام برجسته به رنگ نقره‌ای با حک شدن عبارت "Certificate of Participation" و نام رسمی موسسه
- متن انگلیسی شامل نام شرکت‌کننده، نام دوره، میزان ساعات دوره، تاریخ صدور گواهینامه، کد اعتبارسنجی گواهینامه و امضای مدیریت ارشد موسسه همراه با کاورلتر (Cover Letter) رسمی موسسه
- قابلیت درج لینک گواهینامه در پروفایل‌های شخصی، حرفه‌ای، شبکه‌های مجازی و رزومه
 گواهینامه حرفه‌ای
(Professional Certification)

- رنگ طلایی
- هولوگرام برجسته به رنگ طلایی با حک شدن عبارت "Professional Certification" و نام رسمی موسسه
- متن انگلیسی شامل نام شرکت‌کننده، نام دوره، سطح گواهینامه از A تا C، تاریخ صدور گواهینامه، کد اعتبارسنجی گواهینامه و امضای مدیریت ارشد موسسه همراه با کاورلتر (Cover Letter) رسمی موسسه
- قابلیت درج لینک گواهینامه در پروفایل‌های شخصی، حرفه‌ای، شبکه‌های مجازی و رزومه
سطح بندی:
- سطح A: نمره 100 – 90 در آزمون
- سطح B: نمره 89.9 – 80 در آزمون
- سطح C: نمره 79.9 – 70 در آزمون
* نمره کمتر از 70 به معنای عدم قبولی است و در این شرایط گواهینامه حرفه‌ای به فرد تعلق نمی‌گیرد.

* گواهینامه‌ها به صورت الکترونیکی صادر شده و در پنل کاربری‌تان قرار می‌گیرد.
** چنانچه تمایل داشته باشید گواهینامه خود را به صورت چاپ شده و با هولوگرام اختصاصی موسسه ACEMI دریافت نمایید، از طریق پنل کاربری درخواست خود را ثبت کنید.

اعتبار بین‌المللی گواهینامه‌های موسسه ACEMI

با توجه به اینکه دکتر علوی‌پور به‌عنوان اولین و تنها مدرس رسمی دارای صلاحیت (Authorized Trainer) از انجمن مدیریت ساخت آمریکا (CMAA) در خاورمیانه شناخته می‌شوند، گواهینامه‌های صادرشده توسط مؤسسه ACEMI با درج عنوان CMAA Authorized Trainer در کنار امضای ایشان صادر می‌شوند.

درج این عنوان، بیانگر آن است که گواهینامه‌ها تحت نظارت مدرسی صادر شده‌اند که صلاحیت رسمی آموزش از انجمن مدیریت ساخت آمریکا (CMAA) را داراست و از این رو، از اعتبار حرفه‌ای بالاتری در سطح بین‌المللی برخوردار هستند.

برای آشنایی بیشتر با این جایگاه و شرایط دریافت آن، پیشنهاد می‌کنیم صفحه‌ی مدرس رسمی CMAA را مطالعه فرمایید.


چگونه از نقشه راه مدیریت دفتر فنی (PEO) استفاده کنیم؟

برای استفاده از نقشه راه مدیریت دفتر فنی، کافی است مراحل زیر را به‌ترتیب دنبال کنید:
1. نقش شغلی خود را از محور افقی نقشه راه انتخاب کنید.
2. محدوده‌های دانشی مرتبط با نقش خود را در نقشه راه شناسایی کنید.
3. دوره‌های آموزشی هر محدوده دانشی را از تقویم آموزشی مؤسسه ACEMI انتخاب کرده و با رعایت پیش‌نیازها، مسیر یادگیری خود را آغاز نمایید.

به عنوان مثال، سرپرست دفتر فنی باید محدوده‌های دانشی زیر را فرا بگیرد:
- فرایند طراحی و پیاده‌سازی دفتر فنی
- قراردادها، آیین‌نامه‌ها بخشنامه‌ها و نشریات فنی نظام فنی و اجرایی
- متره و برآورد صورت وضعیت فهارس بها
- نقشه‌خوانی و روش‌های ساخت
- تحلیل تأخیرات و مدیریت ادعا برای مدیر و سرپرست دفتر فنی و کارشناس پیمان و رسیدگی
- گزارش‌دهی و مکاتبات
- مدیریت اسناد و مدارک پروژه و تدوین گزارش‌ها به همراه پیاده‌سازی نرم‌افزاری
- نرم‌افزارهای مدل‌سازی
- نقشه‌برداری و تسلط بر کار با دوربین و نرم‌افزار
- توسعه فردی
- مدیریت ساخت برای کارشناس دفتر فنی
- مدیریت ساخت برای مدیر و سرپرست دفتر فنی

دوره‌های آموزشی که باید در ابتدای امر طی گردند عبارتند از:
1. ساختار دفتر فنی و فرایند پیاده‌سازی آن
2. نقشه‌خوانی و تهیه نقشه‌های شاپ در صنعت ساخت
3. متره و برآورد، فهارس بها و نرم‌افزارهای مربوطه
4. روش‌های اجرا و تحویل پروژه، اصول قراردادها و ارائه پیشنهاد قیمت
5. صورت‌ وضعیت‌نویسی، تعدیل، تغییر مقادیر احجام کار و مابه‌التفاوت مصالح
6. شرایط عمومی نشریه 4311؛ تفسیر، نقایص، چالش‌ها و راهکارها

نقشه راه آموزشی دفتر فنی (PEO)


فرآیند آغازین برای تبدیل شدن به متخصص دفتر فنی


“ بزرگترین و تخصصی‌ترین رویداد مدیریت ساخت کشور ” جزئیات رویداد