معرفی روش های جایگزین حل اختلاف (ADR) در پروژه

معرفی روش های جایگزین حل اختلاف (ADR) در پروژه
معرفی روش های جایگزین حل اختلاف (ADR) در پروژه

بروز ادعا و اختلاف در پروژه ها باعث ایجاد مشکلاتی جدی در روند اجرای آن ها می شود. امروزه به دلیل وجود ادعاها و اختلافات فراوان در پروژه ها، روش های مختلفی نیز به جهت حل اختلافات ارائه شده است که هرکدام از این روش ها دارای مزایا و معایبی هستند. در این مقاله به معرفی برخی از این روش ها به صورت مختصر می پردازیم.

ادعا و اختلافات در صنعت ساخت

پیچیدگی صنعت ساخت باعث ایجاد قراردادهای پیچیده و در نهایت این قراردادها منجر به بروز ادعا و اختلافات پیچیده می شوند. بروز ادعا و اختلافات در صنعت ساخت به دلایل مختلفی بستگی دارد که در ادامه به بعضی از این موارد اشاره خواهیم کرد.
- تغییرات شرایط سایت پروژه (Differing Site Conditions)
- طراحیها و مشخصات فنی ناقص و دارای اشکال
- دستور تغییر یک طرفه
- شرایط جوی نامساعد
- دستور تعلیق یا توقف کار
- تایید دیرهنگام نقشه ها و مدارک ارسالی
- مشکلات ناشی از عدم مدیریت صحیح
بروز ادعا و اختلاف در هر پروژه ای مسئله ای بسیار رایج است. اما موضوعی که در این بخش مهم است، وجود رویه های مشخص برای بررسی ادعا و رسیدگی به اختلافات است. اگرچه ادعا به ذاته موضوع بدی نبوده، اما باید بتوان میزان ادعا را کاهش داده و فرآیند صحیحی برای حل و فصل اختلافات ارائه نمود. به همین خاطر توصیه می شود قبل از بروز ادعاها و اختلافات، از این رویه ها در قرارداد استفاده گردد. در ادامه به بررسی برخی از این روشها پرداخته ایم 

1. روش تصمیم مهندس مشاور و یا مدیر ساخت (ENGINEER’S DECISION CLAUSE) 

این روش یکی از قدیمی ترین روش های موجود در زمینه حل اختلاف در پروژه های صنعت ساخت می باشد. در این روش پیمانکار می بایست کلیه ادعاهای خود را به مهندس مشاور (A/E) یا مدیرساخت (CM) جهت رسیدگی ارجاع دهد. معمولا این روش در قراردادهای دولتی بیشتر مورد استفاده قرار می گیرد. در نهایت تصمیم مهندس مشاور (A/E) یا مدیر ساخت (CM) به عنوان تصمیم نهایی تلقی می شود و برای طرفین لازم الاجراست. اما به دلیل اینکه مهندس مشاور و یا مدیر ساخت از سوی کارفرما استخدام می شوند، اغلب اوقات رای تحت فشار کارفرما به نفع وی صادر گردیده و در نتیجه پیمانکار نسبت به این روش بی اعتماد می گردد. اما از طرف دیگر و به علت حضور مهندس مشاور و یا مدیر ساخت در طول پروژه، می توان گفت مهندس مشاور و یا مدیر ساخت از جایگاه خوبی به جهت قضاوت در رابطه با ادعاهای پیمانکار برخوردار هستند. البته این روش امروزه کمتر در دنیا استفاده میشود. 

2. روش مذاکره(NEGOTIATION) 

خیلیها روش مذاکره را نسخه جدید Engineer’s decision clause میدانند، با این تفاوت که دیگر نظر و تصمیم مشاور در بسیاری از زمینه ها قطعی و لازم الاجرا نیست و پیمانکار حق شکایت دارد. البته بسیاری از کارفرماها در این روش تصمیمات مربوط به بحث طراحی و مهندسی را همچنان قطعی و لازم الاجرا میدانند. اینکه در صورت شکایت پیمانکار به تصمیمات چه راهکارهایی وجود دارد مورد دیگری است که میتوانید از فایل مربوطه مطالعه نمایید.

3. روش شورای حل اختلاف (ADMINISTRATIVE BOARDS) 

روش شورای حل اختلاف، روشی پروسه محور برای حل اختلافات است. شورای حل اختلافی که در هر استان وجود دارد و متشکل از افراد متخصص در زمینه حل اخلافات است. در این روش، از افراد با تجربه و متخصصی استفاده می شود که سال ها در حوزه های مختلف به کار داوری و حل اختلافات مشغول بوده و تجربه فنی و اجرایی نیز دارند. اگرچه روش شورای حل اختلاف به علت حضور متخصصان در زمینه های مرتبط دارای محبوبیت زیادی است (در آمریکا)، اما تصمیم شورا قطعی نبوده و قابلیت شکایت به دادگاه قضایی همچنان وجود دارد. در این روش، به دلیل وجود متخصصان با تجربه، امکان صدور رای عادلانه نسبت به روش های قبلی وجود داشته اما حل اختلاف هزینه بر تر خواهد بود

4. روش قضایی(LITIGATION) 

در روش قضایی، هر یک از طرفین در صورت وجود اختلاف به دادگاه قضایی مراجعه کرده و درخواست دادخواهی می کند. معمولا این روش آخرین انتخاب برای حل اختلاف در بین طرفین می باشد، زیرا معایب زیادی دارد. از معایب اصلی این روش می توان به زمانبر بودن پروسه رسیدگی به اختلافات و صدور رای نهایی و همچنین هزینه های بالا در صورت استفاده از این روش اشاره کرد. روش قضایی حتی در آمریکا در حدود 2 تا 6 سال زمان میبرد تا به نتیجه نهایی برسد. قابل ذکر است نحوه رسیدگی به اختلافات در این روش بر اساس قوانین قضایی هر کشور نسبت به کشور دیگر متفاوت می باشد. در روش قضایی، در صورت اعتراض طرفین نسبت به رای داور، طرفین فرصت اعتراض به رای و درخواست تجدید نظر را دارا می باشند.

5. روش داوری (ARBITRATION) 

روش داوری روشی است که توسط قرارداد و در صورت توافق طرفین ایجاد میشود و در بسیاری از کشورها تنها در پیمانهای خصوصی قابل استفاده است. روشی که بر اساس فرآیند تعیین شده در قرارداد (در آمریکا دستورالعمل   A201برای Arbitration به صورت رایجی برای بسیاری از قراردادها استفاده میگردد)، اقدام به انتخاب داورها مینمایند. داورهایی که معمولا برای این امر تربیت شده اند و تعداد آنها عدد فرد میباشد. در آمریکا انجمنی به نام  AAAوجود دارد که وظیفه دارد این افراد را که معمولا افرادی اجرایی در صنعت ساخت هستند، آموزش داده، تا آنها برای داوری پروژه ها آماده گردند.
به طور کلی می توان گفت روش داوری نسبت به روش قضایی نیازمند صرف زمان و هزینه کمتری بوده و به همین دلیل روش داوری ترجیج برخی از کافرمایان و پیمانکاران نسبت به روش قضایی می باشد.

 

در بندهای قراردادی استفاده از این روش باید نکاتی از جمله: محل داوری، تعداد داور (یک یا سه نفر)، زبان و ... مشخص شود. انجمن داوری آمریکا (AAA) یک سازمان غیرانتفاعی در آمریکا می باشد که در طی سالیان گذشته در امر داوری موفق عمل کرده است. انتشار دستورالعمل های قراردادی جهت استفاده از این روش و آموزش و تربیت داوران، بخشی از وظایف این انجمن است. معمولا در این روش تصمیمات داور قابل تجدید نظر نبوده و عموما تصمیم داور کاملا محرمانه است.

6. روش میانجی گری(MEDIATION) 

روش میانجی گری یکی از روش های محبوب در دنیا است. ای روش همانند روش داوری، در صورت توافق طرفین به عنوان روشی برای حل اختلافات آتی در قرار داد در نظر گرفته میشود. این روش شباهت های زیادی به روش داوری داشته، اما به جهت رفع برخی از معایب روش داوری (از جمله زمان و هزینه)، این روش مورد توجه زیادی قرار میگیرد. در این روش و برخلاف روش داوری، تصمیمات شخص میانجیگر عموما الزام آور و نهایی نبوده و این روش جنبه مذاکراتی دارد. مذاکراتی که توسط یک میانجیگر به شیوه خاصی اداره شده و طرفین امکان حل اختلافات خود را با مذاکره و سهولت بیشتری دارند. شاید بتوان روش میانجی گری را یک مرحله بالاتر از روش مذاکره دانست. روش میانجی گری به دلیل از بین بردن پروسه های اداری و رسمی، زمان حل اختلاف را کوتاه تر کرده و همچنین هزینه های آن را نیز به مراتب کمتر کرده است. اگرچه در صورت به نتیجه نرسیدن روش میانجی گری، هزینه و زمان بیشتری می تواند به طرفین تحمیل گردد.

 

7. روش هیئت بازبینی اختلافات (DISPUTE REVIEW BOARDS) 

روش هیئت بازبینی اختلاف که برخی از آن به عنوان هیئت بررسی اختلافات نیز یاد میکنند، روش جدیدتر بوده و امروزه در بسیاری از قراردادها در دنیا بکارگرفته میشود. در این روش، کارفرما و پیمانکار به محض امضای قرارداد یک هیئت سه نفره (در برخی قراردادها میتواند متفاوت باشد) را منصوب میکنند. هیئتی که یک نفر آن توسط کارفرما، یک نفر توسط پیمانکار و یک نفر نیز توسط هر دو انتخاب میگردد. این هیئت عموما در فرآیند اجرا دخالتی نداشته، اما معمولا به صورت دوره ای (طبق قرارداد و عموما یک یا دو بار در ماه) طی جلساتی از فرآیند پروژه و روند گزارشات آگاه میشود تا در زمان بروز اختلافات بتواند تشخیص مناسب و سریعتری را داشته باشند. در صورت بروز اختلاف، این هیئت نقش بی طرف را داشته و سعی بر حل منطقی اختلافات را دارد. همچنین به صورت کلی توصیه های هیئت بازبینی اختلاف از نظر حقوقی الزام آور نیست. به جهت توجیه پذیری اقتصادی، این روش معمولا در پروژه های بزرگ و پیچیده مورد استفاده قرار می گیرد. 

مقاله ای جهت مطالعه بیشتر به پیوست قرار داده شده است.


جایگاه مبانی ارائه شده درآموزش های موسسهACEMI 

در نقشه راه جامع موسسه مهندسی و مدیریت ساخت علوی پور، دوره ای در سطح مهارت های سخت با عنوان (مدیریت ادعا و اختلافات در طول چرخه حیات پروژه) ارائه شده است که به صورت کامل با نحوه مدیریت ادعا و حل اختلافات در طول چرخه حیات پروژه و انواع روش های حل اختلاف آشنا خواهید شد. همچنین کلیه آموزش ها در این موسسه به نحوی ارائه خواهند شد که به صورت اجرایی قابلیت پیاده سازی در پروژه ها و سازمان های پروژه محور را خواهند داشت.

نظرات
هنوز نظری ثبت نشده است.
برای ثبت نظر ابتدا وارد پروفایل کاربری خود شوید.