متن سوال

سلام وقتتون بخیر
کارفرماها معمولا برای پروژه‌هایشان در زمان مناقصه یک مدت زمانی را مشخص میکنند و معمولا پیمانکاران جهت اخذ حداکثر امتیاز از قسمت مدت زمان اتمام قرارداد، همان زمان اعلام شده از طرف کارفرما و یا حتی کمتر از آن را در نظر میگیرند و در پیشنهاد پیمانکار ارایه میدهند. این مسئله بسیار محرز هست که پروژه در این مدت زمان به اتمام نرسیده و پیمانکار مجبور است برنامه زمانبندی بسیار فشرده ای ارائه دهد.
راه حل این قضیه چیست؟ چون یا نباید در مناقصه شرکت نمود و یا مجبوریم برنامه غیر اجرایی و فشرده ای ارایه بدهیم.
آیا برای چنین شرایطی که گریبانگیر بسیاری از پروژه ها است راه حلی وجود دارد؟

پاسخ سوال

اجازه بدهید برای پاسخ به این سوال گام به گام پیش برویم. 

اول از نگاه حقوقی آیا پیمانکار میتواند بعدا برای این موضوع که مجبور بوده تا برنامه را فشرده نماید، ادعا نموده یا درخواست تمدید زمانی نماید؟
- جواب خیر است. پیمانکار با در نظر گرفتن شرایط پروژه و موارد مطروحه در قرارداد اقدام به حضور در مناقصه و پذیرش شرایط نموده و بر اساس برنامه کلی که ارائه شده، برنامه تفصیلی را ارائه می‌نماید. در نتیجه، ریسک این موضوع در گام اول بر گردن پیمانکار است. 

حال برای این موضوع چه اقدامی می‌توان انجام داد؟
ما این موضوع را در دوره برنامه ریزی پروژه به شکل مفصل باز میکنیم، اما به صورت کلی در این بخش درباره آن توضیح خواهیم داد.
1. در گام اول پیمانکار اقدام به تدوین برنامه زمانی نموده و این برنامه زمانی حتما باید آنالیز اجراپذیری (Schedule Constructability Analysis) را به همراه داشته باشد.
2. بعد از آن‌که این آنالیز به صورت افقی و عمودی روی برنامه (Horizontal & Vertical Analysis) انجام شد، پیمانکار باید اقدام به آنالیز ریسک برنامه به‌خصوص از نگاه زمانی نماید. در این حالت مثلا مشخص میشود پیمانکار نمیتواند تاریخ 1 خرداد را که در قرارداد تعیین شده، محقق نموده و با 90 درصد اطمینان، تاریخ اتمام پروژه با ریسک‌های موجود 1 شهریور به اتمام خواهد رسید، یعنی سه ماه تاخیر!
3. پیمانکار باید در این زمان مجدد اقدام به تغییر برنامه (فشرده‌سازی یا موازی کرد فعالیتها) نموده که هر کدام می‌توانند مجدد ریسک‌های جدیدی به برنامه تحمیل نموده و شرایط متفاوتی را ایجاد نمایند، بخصوص موازی کردن فعالیتها!
4. در نتیجه، بعد از هر تغییری در برنامه، آنالیزهای ریسک مجدد روی برنامه صورت می‌گیرد تا با در نظر گرفتن درصد اطمینان تعیین شده، در زمان مقرر پروژه به اتمام برسد.
5. اما احتمالا میگویید ممکن است این موضوع هزینه زیادی به پیمانکار تحمیل نماید!؟ بله درسته و برای همین آنالیز زمانی ریسک باید در زمان شرکت در مناقصه به شکل جدی انجام شده و این رقمی که بابت Crash کردن یا موازی کردن به پیمانکار تحمیل میشه، یا به رقم مناقصه اضافه شده یا از حساب پیمانکار هزینه شود.
6. در اینجا ممکن است خیلی از پیمانکاران هزینه Crash کردن یا موازی کردن را بالا دیده و به علت افزایش هزینه منابع، تصمیم به تاخیر پروژه گیرند. اما چه زمانی چنین تصمیمی توجیه دارد؟ زمانی که خسارت تاخیر در قرارداد (Liquidated Damages) عدد بزرگی به نسبت فشرده سازی زمان اجرای کار نباشد. در نتیجه، بسته به هر شرایطی پیمانکار باید تحلیل نماید که:
الف. رقم پیشنهادی مناقصه را بالا ببرد.
ب. در مناقصه شرکت نکند.
ج. پروژه را به تاخیر بیندازد.